Urzędy wojskowe - autorament cudzoziemski i artyleria (cz. IV)

Autorament cudzoziemski – funkcje wojskowe

Gemajn – żołnierz walczący w oddziale autoramentu cudzoziemskiego samodzielnie. W zależności od rodzaju wojsk wyposażony odpowiednio. Plebej lub mieszczanin.

Gefrajter – doświadczony gemajn, prowadził szkolenie młodszych szeregowców, na polu bitwy stał w pierwszym szeregu zagrzewając do walki.

Adelman – stopień między gemajnem a podoficerem stworzony przez Władysława IV. Szlachcic zostawał adelmanem od razu; miało to zachęcić szlachtę do wstępowania w szeregi.

Oberszter – dowódca regimentu, odpowiednika pułku lub chorągwi. Regimenty te były trzech rodzajów: piechoty, dragonii lub rajtarii. Oberszter był jednocześnie właścicielem owej chorągwi. Zawiązywał on umowę – kapitulację – z hetmanem lub królem na daną liczbę porcji i werbował ochotników na zasadzie wolnego bębna (nie obowiązywał więc system towarzyski).

Oberszterlejtnant – poddowódca regimentu lub jego dowódca zwłaszcza w sytuacjach, gdy oberszter, podobnie jak w przypadku rotmistrza stawał się cywilnym właścicielem chorągwi sam nie biorąc udziału w walkach. Mianowany przez obersztera.

Kapitan – dowódca pododdziału regimentu zwanego kompanią. Kompanie formowane były przez obersztera. Zdarzało się, iż kompanie wchodziły w skład skwadronów, a te – w skład regimentu. Nieraz skwadrony były samodzielnymi jednostkami.

Kapral – dowódca jednostki wchodzącej w skład kompanii – kapralstwa. Do zadań kaprala należało wyszkolenie żołnierzy, zapewnienie im wyposażenia, zaopatrzenia i wyżywienia.

Komendant roty – najmniejsza jednostka w piechocie autoramentu cudzoziemskiego. We wcześniejszych wiekach na rotę składały się jednostki ogólną liczbą odpowiadające chorągwi.

Co do podziału autoramentu cudzoziemskiego i nazewnictwa sytuacja przedstawiała się następująco w określonych formacjach:

• Piechota węgierska (hajducy): roty (później – chorągwie) – dziesiątki.
• Piechota niemiecka: regiment – kompanie (wcześniej – roty)
• Dragonia: chorągwie (niekiedy – kompanie) lub skwadrony lub regimenty
• Rajtaria: regimenty – skwadrony (Korona) lub chorągwie –/lub/ kompanie (Litwa)
• Arkebuzeria: skwadrony, a także inne.

Artyleria (po reformach Władysława IV)

Generał artylerii koronnej i litewskiej (wcześniejsza nazwa to Starszy nad armatą) – dowódca oddziałów artylerii. Artyleria uformowana była na podobieństwo autoramentu cudzoziemskiego (dzieliła się na regimenty), lecz z własnymi właściwościami cechowymi. Urząd dożywotni. Zwierzchnik wszystkich arsenałów, zbrojowni, prochowni, odlewni dział, zaopatrywał armie w proch, amunicję, armaty, rejestry zaopatrzenia, zaprzęgi i tabory artylerii, a także szkolił artylerzystów. Z działalności rozliczał się przed hetmanem. Podlegali mu cejgmistrze.

Cejgwart – dowódca artylerii, dowódca arsenałów. Niżej od cejgwarta stał cejgmistrz.

Cejgmistrz – dowódca artylerii, zajmował się także arsenałami.