Prawa wyborcze i
legitymacja głowy państwa na ziemiach polskich w latach XVIII i XIX wieku
- Rzeczpospolita szlachecka
- Posłowie do Izby Poselskiej wybierani na sejmikach ziemskich spośród szlachty danej ziemi. Czynne prawo wyborcze przysługuje całości stanu szlacheckiego.
- Król wybierany przez ogół szlachty podczas wolnej elekcji. Król jest trzecim stanem sejmującym.
- Liczebność Izby Poselskiej w dawnej Polsce wyniosła (po zawarciu unii w Lublinie 170 posłów, w tym 48 z Litwy). Generalnie, w późniejszym czasie wybierano od jednego do sześciu posłów z danej ziemi.
- Monarchia konstytucyjna – ograniczenie praw wyborczych
- Posłowie do Izby Poselskiej wybierani na sejmikach ziemskich spośród szlachty danej ziemi. Czynne prawo wyborcze przysługuje szlachcie osiadłej (wykluczono gołotę).
- W skład Izby Poselskiej (bez prawa głosu) wchodzą także plenipotenci miast wybierani przez zgromadzenia miejskie wydziałowe.
- Korona monarchy jest dziedziczna i konstytucyjnie przypada Wettinom.
- PODSTAWY PRAWNE: Konstytucja 3 maja z 1791 r.
- Księstwo Warszawskie – rozszerzenie praw wyborczych, ograniczenie kompetencji Sejmu
- Posłowie do Izby Poselskiej wybierani na sejmikach powiatowych. W sejmikach bierze udział szlachta-posesjonaci z synami i braćmi pozostającymi w niedziale rodzinnym.
- Deputowani do Izby Poselskiej wybierani są na zgromadzeniach gminnych. W tych zgromadzeniach bierze udział nieszlachta, tj.:
a)
właściciele nieruchomości
b)
właściciele większych przedsiębiorstw handlowych i
rzemieślniczo-przemysłowych
c)
obywatele wykazujący się cenzusem wykształcenia i
stanowiska:
-
proboszczowie i wikariusze
-
artyści
-
oficerowie
-
zasłużeni podoficerowie i żołnierze
-
chłopi czynszownicy (właściciele ziemi)
- Korona monarchy dziedziczna i należy do Króla Saksonii.
- PODSTAWY PRAWNE: Konstytucja Księstwa Warszawskiego 22.07.1807 r.
- Do Izby poselskiej wybierano 60 posłów i 40 deputowanych; po 1809 r. 100 posłów i 66 deputowanych.
- Królestwo Polskie (kongresowe) – ograniczenie praw wyborczych
- Posłowie do Izby Poselskiej wybierani na sejmikach powiatowych przez szlachtę.
- Deputowani wybierani na zgromadzeniach gminnych przez „obywateli nieszlachtę”:
- Ustalono wymagania i ograniczenia:
a)
Nie dopuszczono:
-
wojskowych w służbie czynnej
-
szlachty zastawników
-
osób pozostających w służbie prywatnej
b)
Dopuszczono:
-
profesorów i nauczycieli
-
urzędników z innego niż urząd województwa
c)
Wyborcy wpisani do ksiąg obywatelskich po spełnieniu
wymogów:
-
umiejętność czytania i pisania
-
cenzus wieku do 30 lat
-
cenzus majątkowy
- Królem Polski jest car rosyjski, jest on trzecim stanem sejmującym
- PODSTAWY PRAWNE: Konstytucja Królestwa Polskiego z 1815 r.
- Do Izby poselskiej wybierano 77 posłów i 51 deputowanych.
- W latach 1830-1831 funkcjonował Sejm powstańczy tradycjami nawiązujący do Sejmu wielkiego.
- Statut Organiczny z 1832 r. zniósł instytucję Sejmu Królestwa Polskiego.
Nazwy i lata
funkcjonowania pozostałych organów parlamentarnych pod zaborami:
- Zgromadzenie Reprezentantów (1815–1846) w Rzeczypospolitej Krakowskiej , Sejm prowincjonalny (1815-1848) w Wielkim Księstwie Poznańskim, Sejm Krajowy (1861-1914) w Galicji
– organy
nawiązujące do tradycji sejmowych w ramach autonomii przyznawanej Polakom pod
zaborami.
- Landtag (1849-1918) w Królestwie Pruskim, Reichstag (1871-1918) w zjednoczonych Niemczech, Rada Państwa (1861–1918) w Austrii i Duma Państwowa (pocz. XX w.) w Rosji
– organy parlamentarne państw
zaborczych, do których także wybierano Polaków.
