Wielkie Księstwo Moskiewskie
Okres rozwoju W.Ks.Moskiewskiego w epoce nowożytnej przypada na czas panowania Iwana IV Groźnego. Wprawdzie Moskwa zerwała swoją zależność od Złotej Ordy w 1480 roku, to dopiero za Iwana rozkwitło przekonanie o Moskwie jako „trzecim Rzymie” – po upadku Konstantynopola w 1453 roku. To pretendowanie do zwierzchnictwa nad całym światem prawosławnym (przede wszystkim – ziemiami ruskimi) spowodowało koronowanie się na cara Wszechrusi w 1547 przez Iwana Groźnego, jako wnuka księżniczki Zofii (Zoe) z dynastii Paleologów, rządzącej w Bizancjum. Proces „zbierania ziem ruskich” prowadził już ojciec Iwana, Wasyl III. To jednak za rządów cara nastąpił największy rozwój terytorialny państwa moskiewskiego, sięgający aż po Syberię. Rządy Iwana Groźnego podzielić można na trzy okresy:
• 1533-1547 - małoletniość cara, okres rządów możnowładztwa i regentki – matki – Hanny Glińskiej. Oligarchia bojarska pod wodza Szujskich.
• 1547 – 1560 – koronacja Iwana IV. Rola dumy bojarskiej została ograniczona, podobnie jak soboru ziemskiego, który jednak do 1561 posiadał minimalny głos.
• 1561-1584 – terror wewnętrzny Iwana, rozbudowana absolutna autokracja, słabe posunięcia w polityce zewnętrznej (straty w wojnie inflanckiej).
Zdecydowaną zasługą Iwana Groźnego było wprowadzenie w 1550 „Sudiebnika”, tj. kodeksu praw i procesów sądowych. Zakazywał on tzw. tarchanów, czyli świeckich przywilejów immunitetowych. Wzmacniało to pozycję cara jako samodzierżawcy. Iwan Groźny rozbudował system prikazów, tj. kolegialnych urzędów centralnych, przeprowadził ponadto reformy rolne i w 1555 wprowadził miestniczestwo, czyli wielostopniową hierarchizację społeczno-prawną bojarów. Sam Iwan Groźny zasłynął jednak z wielkiego okrucieństwa i terroru, zwłaszcza po wprowadzeniu carskiej gwardii i policji – opriczniny (1560), która stanowiła machinę tłumienia wszelkiej niezgodnej z carską woli poddanych. Miał wiele kobiet i dzieci, które nie doczekały wieku dojrzałego. Swojego syna i następcę tronu – Iwana – śmiertelnie ranił podczas kłótni, w wyniku czego kolejnym carem w 1584, po śmierci Iwana, został jeden z dwóch ostatnich jego synów - Fiodor – uchodzący za niezbyt inteligentnego, chorowitego i ułomnego. Faktyczną władzę w państwie sprawował więc rosyjski możnowładca – Godunow, za którego rządów, w 1589 roku metropolia moskiewska została przekształcona w prawosławny patriarchat.
Niemcy
W przypadku Niemiec nie można mówić o jednym państwie. W skład Rzeszy Niemieckiej, formalnie Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, wchodziło wiele państw: księstw, hrabstw, biskupstw i wolnych miast. Od czasu złotej bulli Karola IV przyjętej na sejmie w Norymberdze w 1355 roku prawo wyboru cesarza, będącego nominalnym zwierzchnikiem wszystkich krajów Rzeszy, posiadało siedmiu elektorów. Byli to: palatyn Renu, elektor Saksonii, elektor Brandenburgii, król Czech, arcybiskup Moguncji, Trewiru i Kolonii. Elektorzy Cesarstwa zajmowali centralne urzędy w Rzeszy i na szczeblu jakoby federalnym wchodzili w skład tzw. kurii elektorów na Sejmie Rzeszy. Pozostałe kurie to kuria książąt i kuria miast. Sejm Rzeszy miał m.in. prawo wydawania recesów, czyli uchwał o charakterze czasowym. Tak wysoki szczebel ponad wszystkimi krajami posiadał także utworzony w celach apelacji i rozstrzygania sporów Sąd Komorny Rzeszy. Znaczenie u boku cesarza miała Rada Nadworna.
Przy okazji elektorów warto wspomnieć o ustanowionych w 1519 roku kapitulacjach wyborczych. Były to umowy zawierane między elektorem a kandydatami. Pamiętna elekcja 1519 roku wyłoniła spośród trzech kandydatów Karola I – króla Hiszpanii na tron cesarski jako Karola V. Pozostałymi dwoma kandydatami był król Francji Franciszek I oraz Fryderyk Mądry, elektor saski.
Cesarstwo nie było jednak jednolitym wewnętrznie państwem; jego siłę stanowiły państwa wchodzące w skład Rzeszy. Te o największym znaczeniu, jak niegdyś Hanza, tworzyły wspólne związki, jak np. Liga Szwabska. Do najsilniejszy krajów Cesarstwa zalicza się: Saksonia, Palatynat, Brandenburgia, Bawaria, Hesja, Holsztyn, Pomorze Zachodnie, Meklemburgia i bogate miasta jak Augsburg, Norymberga, Lubeka, Hamburg i inne.
Hiszpania
Powstawanie Hiszpanii jako państwa zaczęło się wraz z małżeństwem Ferdynanda Aragońskiego i Izabeli Kastylijskiej w 1496 roku. Królestwa Aragonii i Kastylii połączyła wówczas unia personalna. Zjednoczenie to było o tyle zauważalne, że w skład władztwa Ferdynanda wchodziły także: Królestwo Katalonii, Walencji i od 1515 Nawarry, zaś w skład władztwa Izabeli – Królestwo Leonu i Księstwo Asturii.
W 1492 roku zaś rekonkwista dobiega końca i kraje hiszpańskie dobywają Grenadę. W wyniku tego katoliccy władcy Hiszpanii wydają nakaz opuszczenia Półwyspu Iberyjskiego przez Żydów, zaś w 1502 roku przez Muzułman. Część Żydów i Muzułman przeszła na katolicyzm. Nazywa się ich odtąd kolejno: maranami i moryskami. Kiedy Inkwizycja straciła wraz z XV wiekiem na znaczeniu, Ferdynand odrestaurował ją, by w latach 1481-1499 Thomas de Torquemada rozpoczął swoją działalność. Marani byli głównym powodem jej działalności.
W 1568-1570 doszło do powstania morysków w Andaluzji.
W 1499 ostatecznie doszło do połączenia zakonów rycerskich utworzonych w czasie rekonkwisty z koroną hiszpańską. Były to zakony: Santiago, Calatrava i Alcantara. Ferdynand zmarł w 1516 roku przekazując tron wnukowi – Karolowi V i swojej córce Joannie Szalonej. Karol V przebywał jednakże częściej w Niderlandach (należących do swojego ojca – Flipa Pięknego – syna Marii burgundzkiej i cesarza Maksymiliana). Efektem tego było powstanie Comuneros w Hiszpanii, którego powodem były rządy obcych wysłanników habsburskich w Hiszpanii. Karol V stłumił je, po czym ograniczając prawa miast i Kortezów, wzmocnił swoją władzę w Hiszpanii. Następcą na tronie hiszpańskim był Filip II, który przeniósł stolicę do Madrytu i zaprowadził rządy absolutne. Przy królu działała Rada Królewska przekształcona w Radę Stanu (mająca wyłącznie prawo do dyskusji nad problemami państwa).
W 1580 roku do Hiszpanii przyłączona została Portugalia.
Francja
Od czasów Filipa IV Pięknego w 1302 we Francji zwoływane są Stany Generalne. W 1484 roku przeprowadziły one reformę sądowniczą. Jednakże w XVI wieku ich rola zaczyna tracić na znaczeniu – w ciągu stu lat zostały zwołane zaledwie pięć razy, a w XVII wieku tylko raz – w 1614. Podatki były coraz częściej stałe, a królowie dążyli do zbudowania silnej, absolutystycznej pozycji. Ich ordonanse przybierały formy ustaw, także w sprawach podatkowych. Rozbudowali oni system urzędniczy: przy królu działała rada prywatna, rada spraw, rada finansów, a także grono sekretarzy królewskich na czele z kanclerzem, jako urzędników wykonawczych (panowanie Henryka II, środek XVI wieku). Urzędnikami na prowincjach byli baillis i senechaux, zaś na granicach rezydowali gubernatorzy.
Skarbowość francuska była rozwinięta – istniał tzw. Skarb Oszczędności oraz 16 agend skarbowych, zaś nad wszystkim czuwał nadintendent finansów. Podatki były zbierane zarówno od kleru, jak i od miast.
Odbudowa znaczenia władzy królewskiej po bankructwie w latach 1557-1559 oraz rządach ostatnich Walezjuszy nastąpiła po wojnie trzech Henryków za rządów Henryka IV Burbona, a później kardynała Richelieu.
Anglia
Po wojnie dwóch róż w 1485 roku Henryk VII Tudor został królem. Rozpoczął on realizację idei Anglii jako państwa morskiego.
W kwestiach administracyjnych zaprowadzono nowe porządki: utworzono Izbę Gwiaździstą, jako najwyższy trybunał sądowy oraz Radę Prywatną (która w XVII wieku przekroczyła 100 osób). Nastąpiło wzmocnienie skarbu. Przyczyniła się do tego reformacja – w 1531 roku parlament uznał króla za zwierzchnika Kościoła angielskiego. Ostateczną likwidację dóbr szpitali, kolegiów i zakonów przeprowadzono po tzw. pielgrzymce łaski w 1536.
Wytworzyły się urzędy centralne takie jak: lord-kanclerz, lord „szachownicy”, skarbnik, wielki admirał.
Na znaczeniu zyskał nieco parlament, w skład którego w większości wchodzili angielscy purytanie.
Parlament składał się z izby gmin (gentry – średnia szlachta oraz mieszczaństw bogate) oraz izby lordów (biskupi, opaci, lordowie świeccy – wszyscy mianowani przez króla).
Hrabstwa jako jednostki administracyjne dzieliły się na parafie. Wzmacnianie władzy królewskiej w Anglii i jej stan jako zwierzchnika angielskiego narodu ma ścisły związek z postępującą tu reformacją.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz