Wojny włoskie: prolog i lata 1494-1504

Prolog

Choć o wyprawie włoskiej Karola VIII można mówić dopiero od 1494, gdy zmarł król Neapolu, jej plany sięgają lat początków panowania tego króla Francji.

Po śmierci Ludwika XI władzę w państwie francuskim objęła regentka – Anna Beaujeu, starsza siostra Karola VIII. Pragnęła ona dokończyć dzieła swojego ojca, jednoczącego feudalnie rozbite królestwo. Do przyłączenia do domeny francuskiej pozostała Bretania. Formalnie niezależne, francuskie księstwo Bretanii stanowiło łakomy kąsek tak dla Anglików, Francuzów czy Maksymiliana Habsburga, w którego ręku, w wyniku wojen w poprzednich latach, pozostawały już trzy pozostałe prowincje.

W odpowiedzi więc na działania wojenne Maksymiliana Habsburga w Artois, wojska Karola VIII zajęły Bretanię. Tak rozpoczęła się wojna szalona. Habsburg uderzył z pomocą Franciszkowi II. Wojska te poniosły jednak klęskę pod St. Aubin-du-Coronier. Książę Bretanii na mocy traktatu pokojowego uznał, że ręka jego córki i dziedziczki zarazem, należeć będzie to tego męża, na którego zgodzi się król Francji. Franciszek II zmarł jednakże zaraz po tym traktacie, więc Maksymilian uznał nieważność tego traktatu i poślubił per procuram Annę. W odpowiedzi Karol VIII natychmiast obległ i zdobył Rennes, a księżniczka przyjęła ofertę małżeńską króla Francji. Traktat pokojowy fransuko-habsburski (zawarty w Longeais) nie gwarantował jednak wcielenia Bretanii do Francji, a jedynie ją z nią związał

Nie była to jedyna sprawa, którą przed wyprawą chciał uregulować Karol VIII. Z racji sojuszu Anglii, Rzeszy i Aragonii, król Francji musiał zawrzeć kolejne traktaty, by zakończyć trwające konflikty. Zrzekł się więc król Karol przy okazji małżeństwa z Anną Bretońską, przeznaczonych na posag dla zaręczonej wcześniej Karolowi VIII przez Ludwika XI Małgorzaty Austriackiej, córki cesarza Maksymiliana, Franche-Comte, Artois i Charolais na rzecz cesarza. Oddał także Aragonii zastawione niegdyś hrabstwo Roussillon i to bez spłaty finansowych zobowiązań ze strony króla Aragonii. Ponadto król Francji, zyskując uznanie króla Anglii Henryka VII co do zwierzchności francuskiej nad Bretanią, wypłacił mu potężną sumę renty.

Po załatwieniu spraw z sąsiednimi krajami, król Francji czekał tylko na odpowiedni moment, by odzyskać swe rodowe posiadłości. Ten moment nadarzył się, gdy zmarł król władający w Neapolu, Ferdynand.

1494-1496
Armia francuska w sile 30 tysięcy zaatakowała Mediolan, by osadzić na tronie Il Moro i ruszyła na południe.

Droga do Neapolu wiodła przez Florencję, gdzie Francuzi obalili rządy rodu Medici i przywróciły rządy republikańskie pod protekcją papieskiego antagonisty Savonaroli. Przy okazji swoją niepodległość ogłosiła Piza.

Kolejnym przystankiem francuskiej armii był Rzym. Papież Aleksander VI nie chciał wpuścić do Rzymu francuskich wojsk, lecz w końcu musiał pójść na ustępstwa. Mimo ostatecznej zgody na przemarsz, nie uznał jednak roszczeń Karola. Stąd też, mimo wkroczenia wojsk francuskich do Neapolu i koronacji Karola VIII na króla Sycylii i cesarza Bizancjum w 1495 roku nie wzmocniła jego pozycji. Poprzedni król Neapolu abdykował.

Po tak śmiałym kroku, oznaczającym możliwość francuskiej supremacji nad Italią, król Mediolanu odwrócił się od Francji i wraz z papieżem, cesarzem, Wenecją i królem Aragonii, Ferdynandem (używającym skądinąd tytułu króla Sycylii) zawiązał Świętą Ligę przeciwko francuskim zapędom imperialnym.

Wobec takiej sytuacji, wojska francuskie zaczęły wycofywać się na północ; te zaś które zostały, skapitulowały przed hiszpańskimi.

W 1497 Neapol został zajęty przez wojska Ferdynanda. Negocjacje pokojowe zostały jednak przerwane śmiercią Karola VIII w 1498 roku, który planował połączyć siły Francji i Hiszpanii w zdobyciu Neapolu.

Ostatecznie wojna o Neapol kończy się korzystnie dla Wenecji (która za pomoc Ferdynandowi otrzymała kilka miast neapolitańskich). Wykorzystując niepokoje we Florencji, ościenna Genua i Lukka zajęły także dwa miasta.

Po śmierci bezdzietnego Karola VIII tron objął Ludwik XII, książę Orleanu, pochodzący z bocznej linii Walezjuszy. Zdecydował się on podjąć dzieło swojego krewnego. W tym celu podniósł roszczenia do Mediolanu, jako wnuk Walentyny z Viscontich. Zabezpieczając się politycznie, zyskał on za sojusznika papieża Aleksandra VI, w zamian za małżeństwo jego syna, Cezara z Karoliną d’Albret. Aleksander VI uznał zaś małżeństwo Ludwika XI z… Anną Bretońską, po stwierdzeniu nieważności poprzedniego związku. Książę Mediolanu, Ludwik Sforza był uzurpatorem, więc Ludwik  XII wykorzystując ten fakt, sprzymierzył się z Wenecją i Florencją, a także szwajcarskimi kantonami, od której uzyskał posiłki. Ludwik XII uderzył na Mediolan w 1499 roku i wziął Il Moro do niewoli. Doszło także do porozumienia z królem Ferdynandem odnośnie podziału królestwa Neapolu.

Ten wzrost siły Francji nie trwał zbyt długo, bowiem w 1504 doszło do terytorialnych zatargów francusko-hiszpańskich, zakończonych korzystnie dla Hiszpanii pokojem w Blois, gdzie Neapol przeszedł we władanie Habsburgów.